Πώς μπορεί η αποκέντρωση να επηρεάσει την ανάπτυξη

Του Ράλλη Γκέκα , διδάκτωρα Οικονομικών της Τ. Α.

Στην πολιτική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2020, βασικός στόχος είναι η ανάπτυξη και η καταπολέμηση της ανεργίας. Στη σχετική συζήτηση, που έχει εδώ και ένα χρόνο ξεκινήσει, επαναφέρονται και επαναπροσδιορίζονται οι καταλυτικοί παράγοντες που συμβάλλουν στη βελτίωση των αναπτυξιακών ρυθμών, αλλά και οι παράγοντες εκείνοι που αποτελούν αναπτυξιακό φραγμό.

Η σχέση μεταξύ αποκέντρωσης και ανάπτυξης έχει εντοπιστεί και έχει αποτυπωθεί επαρκώς στη διεθνή θεωρητική και εμπειρική βιβλιογραφία. Καινούργιο στοιχείο πλέον αποτελεί ότι η σχέση αυτή διερευνάται στις επιμέρους εκδοχές της. Το 2013, ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Αλληλοβοήθειας (ΟΟΣΑ) εκπόνησε σειρά μελετών με τίτλο «Αποκέντρωση και Οικονομική Μεγέθυνση».

Στο κείμενο που ακολουθεί, παρουσιάζονται τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης του ΟΟΣΑ, που εντάσσεται σε αυτή την σειρά, με τίτλο: «Πώς η δημοσιονομική αποκέντρωση επηρεάζει τους μακροχρόνιους ρυθμούς ανάπτυξης». Τα κύρια συμπεράσματα της μελέτης γίνεται προσπάθεια να ενταχθούν στην Ελληνική πραγματικότητα, όχι για να διαπιστωθεί άλλη μία φορά ο υδροκεφαλισμός του ελληνικού κεντρικού κράτους, αλλά για να επισημανθούν ευκαιρίες ανάπτυξης που υπάρχει μεγάλος κίνδυνος να χαθούν. 

Η μελέτη του ΟΟΣΑ «Decentralisation and Economic Growth: How Fiscal Federalism Affects Long-Term Development»

Τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης του H. Blochliger (2013) μπορούν να συνοψιστούν στα εξής:

Η Ελληνική πραγματικότητα.

Η προσπάθεια ένταξης της Ελληνικής ΤΑ στο διεθνές της περιβάλλον είναι πάντα ένα επώδυνο, για μας τους ανθρώπους της ΤΑ, γεγονός. Στην παρακάτω παρουσίαση θα προσπαθήσουμε για λόγους καλύτερης ανάγνωσης, να ακολουθήσουμε τα συμπεράσματα της μελέτης του ΟΟΣΑ.

Με τα έσοδα της Ελληνικής ΤΑ να πλησιάζουν το 1/3 περίπου των εσόδων της Ευρωπαϊκής ΤΑ γίνεται φανερό ότι όχι μόνο αναπτυξιακές δυνατότητες με τέτοιο κράτος δεν έχουμε αλλά αντίθετα ο συγκεντρωτισμός αυτός αποτελεί τροχοπέδη ανάπτυξης.

Ο ανάλογος δείκτης στο επίπεδο των δαπανών των δήμων, επιβεβαιώνει το θλιβερό προνόμιο της χώρας να βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης από την άποψη της αποκέντρωσης.

Οι δαπάνες της ΤΑ

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτός που παίζει το βασικό ρόλο στην ανάπτυξη δεν είναι οι γενικές δαπάνες αλλά οι επενδύσεις. Μπορεί το ποσοστό των συνολικών δαπανών της ΤΑ να περιγράφει την αποκέντρωση ενός κράτους, οι επενδύσεις όμως περιγράφουν τη δυναμική της.

                Οι επενδύσεις της ΤΑ σε σχέση με τις συνολικές δημόσιες επενδύσεις

Πηγή: ΟΟΣΑ (2014)

Παρατηρείται ότι από όλες τις χώρες η Ελληνική ΤΑ έχει τις μικρότερες ποσοστιαίες επενδύσεις, σε σχέση με αυτές της γενικής κυβέρνησης. Σημειώνεται ότι ακόμα και τα νέα κράτη-μέλη, της ανατολικής και κεντρικής Ευρώπης, παρουσιάζουν καλύτερες επιδόσεις, στον τομέα της αποκέντρωσης, από την Ελλάδα. Το πρόβλημα αυτό αναμένεται να επιδεινωθεί όταν στις διεθνείς στατιστικές ενταχθούν τα νέα στατιστικά στοιχεία, αφού όπως είναι γνωστό η ΣΑΤΑ του 2014 είναι μικρότερη από το 20% της αντίστοιχης επιχορήγησης του 2009. Τέλος, από το παραπάνω γράφημα γίνεται κατανοητός ο σημαντικός ρόλος που έχει να παίξει το νέο ΕΣΠΑ και η διάρθρωση του.

Είναι χαρακτηριστικό ότι από τη μελέτη του ΟΟΣΑ εντοπίζεται η παραγωγικότητα των τοπικών επενδύσεων ιδιαίτερα στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Αυτό για τη χώρα μας είναι ιδιαίτερα σημαντικό και εν όψει της νέας προγραμματικής περιόδου και των στόχων για αύξηση της απασχόλησης και βελτίωση της εισόδου καινοτομικών προϊόντων στην Ελληνική παραγωγή.

Παρατηρείται ότι στην εκπαίδευση, που υπάρχει το μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα της Αυτοδιοίκησης, σύμφωνα με την έρευνα, η Ελληνική ΤΑ είναι πολύ πιο χαμηλά από το μέσο Ευρωπαϊκό όρο. Επίσης, σε υπηρεσίες κοινωνικής προστασίας, που η ζήτηση τους έχει αυξηθεί λόγω κρίσης, το ποσοστό των δαπανών των ελληνικών δήμων παραμένει χαμηλότερο από αυτό των ευρωπαϊκών.

Σημαντικό ρόλο όμως δεν παίζει μόνο η διάρθρωση των δαπανών. Μεγαλύτερη ακόμα βαρύτητα έχει η διάρθρωση των εσόδων. Η στήριξη της ΤΑ σε ίδια έσοδα αποτελεί σημαντικό βήμα οικονομικής και κατ΄ επέκταση πολιτικής χειραφέτησης, από την κεντρική εξουσία. Δεν είναι τυχαίο ότι στον τίτλο της μελέτης προτάσσεται η δημοσιονομική αποκέντρωση.

Τα κατά κεφαλή φορολογικά έσοδα των ελληνικών δήμων μόλις και ξεπερνούν το 4% του μέσου Ευρωπαϊκού όρου. Το ίδιο γεγονός παρατηρείται σε σχέση με το ΑΕΠ και το σύνολο των φορολογικών εσόδων του κράτους. Ο δείκτης τοπικά φορολογικά έσοδα προς συνολικά έσοδα της ΤΑ υποδεικνύει την έλλειψη οικονομικής αυτοτέλειας των Ελληνικών δήμων.

Τι πρέπει να γίνει

Γράφτηκε από τον/την Super User